به مناسبت ۲۵ سپتامبر؛ روز جهانی داروساز(فارمسیست)
با پوزش از دوست ارجمندما آقای دکتور محمد حسن سلطانی در تاخیرانتشار نوشتۀ شان
به مناسبت ۲۵ سپتامبر؛ روز جهانی داروساز(فارمسست)
با توجه به اینکه ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ «روز جهانی داروساز» ( فارمسست ) از سوی فدراسیون بین المللی داروسازی تعیین شده است ، اینجانب فارمسست محمد حسن ( سلطانی ) به مناسبت همین روز جهانی فارمسست متن را آماده کرده ام ؛
به مناسبت ۲۵ سپتامبر؛ روز جهانی داروساز( فارمسست)
داروساز( فارمسست )؛ پیونددهندۀ علم، دارو و سلامت انسان
۲۵ سپتامبر، روز جهانی داروساز (فارمسست) فرصتی است برای ارج‌گذاری به یکی از مهم‌ترین و اثرگذارترین حرفه‌های نظام صحی؛ حرفه‌ای که در نقطۀ تلاقی علم، پژوهش، دارو، درمان و سلامت انسان ایستاده است.
شعار روز جهانی داروساز ( فارمسست) در سال ۲۰۲۶، «توانمندسازی داروسازان برای آینده‌ای سالم‌تر» است؛ شعاری که فراتر از یک عنوان، بازتاب‌دهندۀ یک حقیقت مهم در نظام‌های صحی امروز است: جهان برای مقابله با بیماری‌های نوظهور، بیماری‌های مزمن، مقاومت میکروبی، سالمندی جمعیت، تغییرات اقلیمی و تحولات سریع فناوری، به داروسازانی دانشمند، توانمند، نوآور و مسئول نیاز دارد.
داروساز(فارمسست)؛ تنها شخصی نیست که دارو را از قفسه برداشته و به بیمار تحویل می‌دهد؛ داروساز حافظ زنجیره‌ای از علم و مسئولیت است که از شناخت مادۀ دارویی آغاز می‌شود و به سلامت و کیفیت زندگی انسان می‌رسد.
داروساز(فارمسست)؛ دانشمند پشت پردۀ درمان
هر قرص، کپسول، شربت، آمپول، واکسن یا فرآوردۀ دارویی، داستانی از دانش و پژوهش در پشت خود دارد. پیش از آن‌که یک دارو به دست بیمار برسد، مراحل پیچیده‌ای از کشف و شناسایی مواد مؤثره، مطالعۀ خواص فیزیکی و کیمیایی، بررسی اثرات دارویی، طراحی فرمولاسیون، ارزیابی کیفیت، پایداری، ایمنی و اثربخشی را پشت سر می‌گذارد.
در این مسیر، علوم داروسازی نقش بنیادین دارد.
داروسازان و دانشمندان علوم دارویی در زمینه‌هایی چون کشف و توسعه داروهای جدید، شیمی دارویی، فارماکولوژی، فارماکوگنوزی، بیوتکنولوژی دارویی، فناوری دارویی، سم‌شناسی، میکروبیولوژی، داروسازی بالینی و پژوهش‌های مربوط به ایمنی و اثربخشی داروها فعالیت می‌کنند.
به تعبیر زیبا می‌توان گفت:
پزشک در جست‌وجوی تشخیص بیماری است؛ داروساز در جست‌وجوی راهی علمی و ایمن برای مقابله با آن، و هر دو در نهایت برای یک هدف مشترک تلاش می‌کنند: نجات و بهبود زندگی انسان.
از طبیعت تا آزمایشگاه؛ از گیاه تا دارو
تاریخ داروسازی، تاریخ پیوند عمیق انسان با طبیعت است. بسیاری از دانش‌های ابتدایی درمان از شناخت گیاهان دارویی و مواد طبیعی سرچشمه گرفته‌اند. امروزه نیز فرآورده‌های طبیعی و گیاهی جایگاه مهمی در پژوهش‌های دارویی دارند؛ اما تبدیل یک ماده طبیعی به یک فرآورده دارویی قابل اعتماد، نیازمند شناسایی علمی، استانداردسازی، تعیین ترکیبات مؤثر، ارزیابی کیفیت، ایمنی و اثربخشی است.
در کنار داروهای با منشأ طبیعی، داروسازی نوین از دانش شیمی، زیست‌شناسی مولکولی و فناوری‌های پیشرفته برای طراحی و تولید مواد دارویی استفاده می‌کند. بنابراین، داروساز امروز هم با گیاه و طبیعت آشناست و هم با مولکول، سلول، فناوری و داده‌های علمی.
داروسازی نوین، پلی است میان میراث دانش سنتی و دستاوردهای پیشرفته علوم معاصر؛ پلی که باید بر پایه شواهد علمی، استانداردهای کیفیت و اصل بنیادین ایمنی بیمار ساخته شود.
داروساز( فارمسست)؛ پاسدار مصرف درست و ایمن دارو
نقش داروساز پس از تولید دارو پایان نمی‌یابد؛ بلکه در بسیاری موارد، بخش مهمی از مسئولیت او از همین‌جا آغاز می‌شود.
یک دارو زمانی می‌تواند به سلامت انسان کمک کند که داروی مناسب، برای فرد مناسب، با مقدار مناسب، در زمان مناسب و به شیوه درست مورد استفاده قرار گیرد.
تداخلات دارویی، عوارض ناخواسته، مصرف نادرست، تکرار غیرضروری داروها، مشکلات مربوط به چنددارویی و خطاهای دارویی می‌توانند سلامت بیمار را تهدید کنند. داروساز با تخصص خود در مدیریت دارو، بررسی نسخه و داروها، آموزش بیمار و همکاری با سایر اعضای تیم صحی، نقش مهمی در کاهش این خطرات دارد. فدراسیون بین‌المللی داروسازی نیز داروسازان را از متخصصان کلیدی در مدیریت دارو و ایمنی بیمار می‌داند.
از همین رو، داروساز در جامعه امروزی تنها متخصص دارو نیست؛ بلکه مدافع ایمنی بیمار و یکی از حلقه‌های اساسی مراقبت صحی است.
داروساز و پژوهش؛ جست‌وجوی درمان‌های فردا
بخش بزرگی از آینده طبابت به پژوهش‌های دارویی وابسته است.
امراضی وجود دارند که هنوز درمان قطعی برای آنها در دسترس نیست. بیماری‌های مزمن، سرطان‌ها، بیماری‌های نادر، عفونت‌های مقاوم به دارو و بسیاری از مشکلات صحی، پژوهشگران را به جست‌وجوی راه‌های تازه وادار می‌کنند.
در این میدان، داروسازان و دانشمندان علوم دارویی می‌توانند در مراحل مختلف تحقیق و توسعه نقش داشته باشند؛ از شناخت هدف‌های دارویی و طراحی مولکول‌های جدید گرفته تا فرمولاسیون، رسانش دارو، ارزیابی کیفیت، مطالعات پیش‌بالینی و بالینی و پایش ایمنی دارو پس از ورود به بازار.
پژوهش دارویی یعنی پرسیدن یک پرسش ساده اما سرنوشت‌ساز:
«آیا می‌توانیم برای رنج انسان، راهی مؤثرتر، ایمن‌تر و قابل دسترس‌تر پیدا کنیم؟»
هر کشف بزرگ دارویی، نتیجه سال‌ها مطالعه، آزمایش، شکست، اصلاح و تلاش علمی است.
داروساز(فارمسست)؛ عضو فعال تیم صحی
طبابت مدرن دیگر عرصه فعالیت جداگانه متخصصان نیست. سلامت بیمار نتیجه همکاری میان پزشک، داروساز، پرستار، قابله، متخصص آزمایشگاه، متخصص تغذیه، روان‌شناس و دیگر اعضای تیم صحی است.
در چنین نظامی، داروساز ( فارمسست)، با تخصص ویژه خود درباره دارو، دوز، تداخلات، عوارض، انتخاب و مدیریت درمان دارویی، اطلاعات ارزشمندی در اختیار تیم درمان قرار می‌دهد.
امروزه مفهوم داروسازی نیز بیش از گذشته به سوی مراقبت بیمارمحور، همکاری بین‌حرفه‌ای، تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد و ایمنی دارویی حرکت کرده است. FIP نیز سه حوزه به‌هم‌پیوسته «عملکرد حرفه‌ای، آموزش و نیروی کاری، و علوم دارویی» را از پایه‌های تحول حرفه داروسازی می‌داند.
داروساز( فارمسست)، چهره‌ای علمی در قلب جامعه
دارو زمانی ارزش واقعی خود را نشان می‌دهد که به دست انسان برسد و درست استفاده شود.
به همین دلیل، داروساز ( فارمسست)، در جامعه با مردم ارتباط مستقیم دارد. او می‌تواند درباره شیوه مصرف دارو، نگهداری صحیح، عوارض احتمالی، پایبندی به درمان و پرسش‌های مرتبط با دارو به بیمار و خانواده او آگاهی بدهد.
این ارتباط، مسئولیتی بزرگ است؛ زیرا گاهی یک توضیح درست از سوی داروساز می‌تواند مانع یک اشتباه دارویی شود، یک نگرانی بیمار را کاهش دهد و یا سبب شود فرد درمان خود را به شکل صحیح ادامه دهد.
بنابراین، دانش داروساز زمانی کامل می‌شود که با اخلاق، صبر، مهارت ارتباطی و احساس مسئولیت اجتماعی همراه باشد.
داروساز در عصر فناوری
داروسازی نیز مانند دیگر علوم صحی وارد عصر تحول دیجیتال شده است.
اما فناوری هرقدر پیشرفته باشد، جایگزین مسئولیت انسانی و اخلاق حرفه‌ای نمی‌شود.
آینده داروسازی نه در تقابل انسان و فناوری، بلکه در همکاری میان دانش انسانی و فناوری‌های نوین شکل خواهد گرفت.
داروساز (فارمسست) آینده باید علاوه بر دانش کلاسیک داروسازی، توانایی یادگیری مداوم، تحلیل اطلاعات علمی، استفاده مسئولانه از فناوری و درک نیازهای متغیر جامعه را داشته باشد.
توانمندسازی داروساز(فارمسست)، سرمایه‌گذاری برای سلامت جامعه
اگر قرار است نظام‌های صحی برای آینده آماده باشند، داروسازان (فارمسستان) نیز باید فرصت رشد و توانمندی داشته باشند.
توانمندسازی داروساز ( فارمسست) یعنی:
آموزش باکیفیت، پژوهش علمی، دسترسی به فناوری‌های نوین، توسعه مهارت‌های حرفه‌ای، محیط کاری مناسب، مشارکت در تصمیم‌گیری‌های صحی و به رسمیت شناختن نقش داروساز در تمام سطوح نظام سلامت.
در برنامه روز جهانی داروساز ۲۰۲۶ نیز بر ضرورت آموزش، سیاست‌های حمایتی، ادغام داروسازان در نظام‌های صحی و فراهم‌کردن شرایطی تأکید کرده است که آنان بتوانند از ظرفیت حرفه‌ای خود به‌طور کامل استفاده کنند.
زیرا توانمندسازی داروساز، تنها امتیازی برای یک حرفه نیست؛ سرمایه‌گذاری برای سلامت مردم است.
شخصیت داروساز (فارمسست)، در اجتماع امروز
داروساز شایسته باید مجموعه‌ای از ویژگی‌ها را در خود پرورش دهد:
دانشمند باشد، تا در برابر تغییرات علمی عقب نماند.
پژوهشگر باشد، تا برای پرسش‌های بی‌پاسخ، راه‌های تازه جست‌وجو کند.
امین باشد، زیرا سلامت انسان امانتی بزرگ است.
مسئول باشد، زیرا یک اشتباه دارویی می‌تواند پیامدهای جدی داشته باشد.
انسان‌دوست باشد، زیرا در پشت هر نسخه، یک انسان با درد، امید و نگرانی قرار دارد.
یادگیرنده باشد، زیرا دانش داروسازی هر روز در حال تغییر است.
و مهم‌تر از همه، اخلاق‌مدار باشد؛ زیرا دانش بدون اخلاق می‌تواند از خدمت به انسان فاصله بگیرد.
سخن پایانی
در روز جهانی داروساز (فارمسست)، باید به یاد داشته باشیم که داروساز تنها صاحب یک عنوان دانشگاهی نیست؛ او نماینده دانشی است که هدف نهایی‌اش حفاظت از جان، کاهش رنج و ارتقای کیفیت زندگی انسان است.
از پژوهش در آزمایشگاه تا تولید دارو، از کنترل کیفیت تا زنجیره تأمین، از داروخانه تا بیمارستان، از آموزش بیمار تا پژوهش‌های پیشرفته برای کشف درمان‌های آینده، ردپای داروساز در بسیاری از مراحل مسیر سلامت انسان دیده می‌شود.
داروساز ( فارمسست)، نگهبان علم دارو و خدمتگزار سلامت انسان است.
امروز جامعه به داروسازانی نیاز دارد که تنها دارو را بشناسند نه؛ بلکه علم، انسان، اخلاق، فناوری و آینده سلامت را نیز بشناسند.
پس بیایید در این روز جهانی، از داروسازان تنها به خاطر آنچه امروز انجام می‌دهند تقدیر نکنیم؛ بلکه برای ساختن آینده‌ای که در آن داروهای ایمن‌تر، درمان‌های مؤثرتر، پژوهش‌های پیشرفته‌تر و مراقبت‌های صحی عادلانه‌تر در دسترس انسان‌ها باشد، آنان را توانمند سازیم.
۲۵ سپتامبر؛ روز جهانی داروساز ( فارمسست) مبارک باد.
به احترام همه داروسازان، دانشمندان علوم دارویی، پژوهشگران و کارکنان عرصه داروسازی که دانش خود را در خدمت سلامت انسان قرار داده‌اند.
«توانمندسازی داروسازان ( فارمسستان ) برای آینده‌ای سالم‌تر؛
زیرا آینده سلامت، به علم، نوآوری و انسان‌هایی نیاز دارد که این دانش را در خدمت زندگی به کار گیرند.»
این متن بر نقش‌های علمی، پژوهشی، بالینی و اجتماعی داروساز تأکید دارد و با محور رسمی روز جهانی داروساز ۲۰۲۶ هماهنگ شده است. FIP همچنین در سال ۲۰۲۶ بر پژوهش و نوآوری دارویی، مراقبت بیمارمحور و ایمنی دارویی به‌عنوان بخش‌های مهم آینده حرفه تأکید کرده.
بادرود ومهر بیکران
فارمسست محمدحسن ( سلطانی )
تبصرهٔ؛
دراین روز جهانی فارمسست ، بی مورد نخواهد بود که از یک استاد نخبه ای فاکولته فارمسی پوهنتون کابل ، پروفیسور دوکتور کبیر الله ( لطفی ) که بنده افتخار شاگردی این دانشمند متبحر را در فاکولته فارمسی پوهنتون کابل داشتم به وضاحت نام برد .
این شخصیت فرهیخته در ایالات متحده امریکا در دانشگاه کلیفورنیا بحیث پروفیسور ایفای وظیفه می نماید . جای نهایت خوشی ومسرت است برایم که بنده با این انسان پاک طینت ، نیکوسیرت ، فروتن ، متواضع وخردورز ام ارتباطات دوستانه وهم مسلکانه داشته ودارم .
در حالیکه از آن زمان چهل وسه سال سپری شده است ، ولی خاطرات نیک ، ارزشمندانه وبه ویژه ( انسانی ) شان که بالاترین هنر ، زیبا ترین صفت وعالی ترین عبادت است ، هنوز که هنوز است در ذهنم حک شده است .
padarjan2026-10-02T09:17:01+00:00
