روایتهای متفاوت از مذاکرات هیاتهای چهارجانبه آمریکا، ایران، قطر و پاکستان!
بهرام رحمانی
دور نخست مذاکرات سطح بالای ایران و آمریکا در اقامتگاه کوهستانی بورگناشتوک سوئیس پس از حدود ۱۸ ساعت گفتوگو و رایزنی فشرده پایان یافت؛ مذاکراتی که با میانجیگری قطر و پاکستان برگزار شد. قرار است مسیر یک توافق نهایی در دورهای ۶۰ روزه را ترسیم کند.
ریاست هیات ایرانی را محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و با حضور عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، همچنین مقامهایی از حوزههای امنیتی، نفتی و بانکی در مذاکرات شرکت داشتند. عباس عراقچی، در نخستین ارزیابی خود از این دور گفتوگوها، از پیشرفت در پرونده لبنان، تعلیق تحریم صادرات نفت و پتروشیمی، آزادی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران و آغاز طرح بازسازی و توسعه اقتصادی خبر داد.
همچنین بر اساس بیانیه مشترک قطر و پاکستان، دور نخست گفتوگوهای ایران و آمریکا در فضایی «مثبت و سازنده» برگزار شده و دو طرف بر سر نقشه راهی برای دستیابی به توافق نهایی ظرف ۶۰ روز به تفاهم رسیدهاند. طبق این بیانیه، گفتوگوهای فنی تا پایان هفته در بورگناشتوک ادامه خواهد یافت. بهعلاوه، سازوکاری برای پیگیری پایان جنگ در لبنان و یک خط ارتباطی برای تضمین عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز ایجاد میشود.
هیات آمریکایی را جیدی ونس، معاون رییسجمهور آمریکا، هدایت میکرد و استیو ویتکاف و جرد کوشنر نیز در ترکیب تیم واشنگتن حضور داشتند.
مذاکرات سوئیس، در حالی پایان یافت که از همان آغاز زیر سایه سه بحران سنگین قرار داشت: بسته شدن دوباره تنگه هرمز از سوی ایران، ادامه ابهام درباره توقف جنگ در لبنان، و تهدیدهای تازه دونالد ترامپ علیه تهران. با این حال، بیانیه میانجیها نشان میدهد دو طرف فعلاً تصمیم گرفتهاند مسیر دیپلماسی را باز نگه دارند و گفتوگوهای فنی را ادامه دهند.
عباس عراقچی در پیامی در شبکه ایکس نوشت میانجیگری «خستگیناپذیر» قطر و پاکستان به پیشرفتهای مهمی برای پایان دادن به جنگ در لبنان انجامیده است. او همچنین اعلام کرد تحریم صادرات نفت و پتروشیمی ایران تعلیق شده، محاصره دریایی برداشته شده، بخشی از داراییهای مسدودشده آزاد شده و طرح بزرگ بازسازی و توسعه اقتصادی ایران وارد مرحله اجرا شده است.
این سخنان عراقچی، نشان میدهد تهران میخواهد دور نخست مذاکرات را نه فقط از زاویه سیاسی، بلکه از منظر گشایش اقتصادی و دسترسی به منابع مالی ارزیابی کند. حضور مقامهای نفتی و بانکی در هیات ایران نیز همین جهتگیری را تایید میکرد. برای جمهوری اسلامی ایران، پیش از ورود به بحثهای اصلی درباره پرونده هستهای، دریافت نشانههای عملی از رفع فشار اقتصادی اهمیت تعیینکننده دارد. با این حال، روند گفتوگوها بدون تنش نبود.
منابع ایرانی میگویند تهران تاکید کرده است آغاز گفتوگوهای جدی درباره موضوعات هستهای، منوط به اجرای بخشهای دیگر تفاهمنامه است؛ از جمله آزادسازی داراییهای مسدودشده، صدور معافیتهای نفتی، رفع محاصره دریایی و تضمین توقف جنگ در لبنان. از نگاه ایران، اگر این تعهدات اجرا نشود، ورود به مرحله اصلی مذاکرات معنایی نخواهد داشت.
در مقابل، یک دیپلمات آمریکایی به رویترز گفته است هیئتها تا پاسی از شب در حال مذاکره بودهاند و موضوعاتی چون تنگه هرمز، لبنان، مسائل هستهای و جزئیات اجرای تفاهمنامه در دستور کار قرار داشته است. این مقام آمریکایی تلاش کرده روایت توقف مذاکرات را کمرنگ کند و بگوید گفتوگوها، با وجود تنشها، ادامه داشته است.
رویترز به نقل از منابع ایرانی و آمریکایی گزارش داده است پس از انتشار تهدیدهای تازه ترامپ، هیات ایرانی از بازگشت به اتاق اصلی مذاکرات خودداری کرد، هرچند تبادل پیام از طریق میانجیهای قطری و پاکستانی ادامه یافت. ترامپ پیش از آغاز رسمی مذاکرات تهدید کرده بود اگر ایران دوباره برای بستن هرمز اقدام کند، با پاسخ سخت آمریکا روبهرو خواهد شد. او همچنین بار دیگر از احتمال کنترل تنگه هرمز و دریافت عوارض سخن گفته بود.
در پایان دور نخست، هیات ایرانی محل مذاکرات را ترک کرد و رسانههای داخلی اعلام کردند تیم ایران پس از حدود ۱۸ ساعت گفتوگو، راهی تهران شد. اما طبق بیانیه میانجیها، مذاکرات فنی در سوئیس تا پایان هفته ادامه خواهد یافت. این یعنی سطح سیاسی گفتوگوها فعلا جمعبندی شده، اما پروندههای اجرایی، مالی، نفتی، هرمز و لبنان هنوز روی میز تیمهای کارشناسی باقی ماندهاند.
از مجموع اظهارنظرهای طرفین و گزارشها، چنین برمیآید که مذاکرات سوئیس نه شکست خورده و نه به توافق نهایی رسیده است. مهمترین دستاورد آن، تثبیت یک نقشه راه ۶۰ روزه، ایجاد مسیر گفتوگوی فنی، و توافق بر سازوکارهای فوری برای لبنان و هرمز است. اما همزمان، تهدیدهای ترامپ، بیاعتمادی تهران، نقش اسرائیل در لبنان و وضعیت نامشخص تنگه هرمز نشان میدهد مسیر پیش رو بسیار شکننده است.
برای ایران، نتیجه فوری مذاکرات باید در فروش نفت، دسترسی به داراییهای مسدودشده و کاهش فشار اقتصادی دیده شود. برای آمریکا، اولویت باز ماندن هرمز، کنترل لبنان و ورود به گفتوگوی هستهای است. برای میانجیها، هدف اصلی جلوگیری از فروپاشی تفاهم موقت و بازگشت جنگ است. به همین دلیل، روزهای آینده و بهویژه ادامه مذاکرات فنی در سوئیس، تعیین خواهد کرد که آیا تفاهم ۶۰ روزه میتواند به روندی واقعی تبدیل شود یا در همان نخستین آزمونهای خود، زیر فشار هرمز و لبنان از هم میپاشد.
در طول مذاکرات سوئیس، هیات ایرانی حاضر نشد با هیات آمریکایی تصویر مشترک داشته باشد
در بورگناشتوک چه توافقی حاصل شد؟
بر اساس بیانیه مشترک قطر و پاکستان، مهمترین دستاورد مذاکرات توافق بر سر یک نقشه راه ۶۰ روزه بوده است؛ نقشهای که قرار است زمینه دستیابی به توافقی جامعتر را فراهم کند.
طبق این توافق، گفتوگوهای فنی از همین هفته در سوئیس آغاز میشود. قرار است چند گروه کاری تخصصی در حوزههای هستهای، تحریمها، مسائل مالی، نظارت و راستیآزمایی تشکیل شود.
همچنین کمیتهای در سطح عالی برای نظارت بر روند مذاکرات ایجاد خواهد شد و مذاکرهکنندگان ارشد دو طرف بهطور منظم گزارش پیشرفت کار را به این کمیته ارائه خواهند کرد.
در بیانیه میانجیها به تشکیل یک گروه ویژه برای مدیریت تنشهای لبنان نیز اشاره شده است؛ موضوعی که نشان میدهد جنگ لبنان دیگر یک پرونده جانبی نیست و به بخشی از گفتوگوهای ایران و آمریکا تبدیل شده است.
یکی دیگر از نتایج مذاکرات، توافق بر سر ایجاد یک کانال ارتباطی ویژه برای کمک به تامین امنیت کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز و جلوگیری از سوءتفاهمهای نظامی در این آبراه راهبردی بوده است.
این گفتوگوها تنها چند روز پس از امضای تفاهمنامه میان تهران و واشنگتن برگزار شد؛ تفاهمنامهای که هدف آن تمدید آتشبس شکننده و جلوگیری از بازگشت دو طرف به مسیر رویارویی مستقیم عنوان شده است.
یکی از پیچیدهترین و حتی مهمترین بندهای تفاهمنامه مربوط به فعالیتهای اتمی جمهوری اسلامی ایران است. بخش مهمی از ذخایر اورانیوم غنیشده ایران در تاسیسات اصفهان، نطنز و فردو نگهداری میشود؛ تاسیساتی که در جریان جنگ ۱۲ روزه سال گذشته هدف حملات آمریکا قرار گرفته بودند. به همین دلیل موضوع دسترسی آژانس به این مراکز اکنون به یکی از مهمترین محورهای گفتوگوهای فنی تبدیل شده است.
ایران و آمریکا چه میخواهند؟
بر اساس اظهارات مقامات دو طرف، اولویتهای تهران و واشنگتن همچنان متفاوت است.
ایران خواهان آزادسازی داراییهای بلوکهشده، کاهش تحریمها، تسهیل صادرات نفت و محصولات پتروشیمی، دسترسی به درآمدهای نفتی و کاهش فشارهای نظامی و اقتصادی است.
مقامات جمهوری اسلامی، همچنین تاکید کردهاند که هرگونه مذاکره نهایی باید با حفظ حق غنیسازی ایران همراه باشد.
در مقابل، آمریکا خواهان بازگشت بازرسان آژانس، نظارت گستردهتر بر فعالیتهای هستهای ایران، کاهش تنشهای منطقهای، تضمین امنیت کشتیرانی در خلیج فارس و مهار فعالیت گروههای نیابتی تهران در منطقه است.
همین تفاوت اولویتها باعث شده بسیاری از ناظران مذاکرات فعلی را نه پایان اختلافات، بلکه آغاز مرحلهای جدید از چانهزنیهای پیچیده بدانند.
لبنان؛ گرهی که به قلب مذاکرات راه یافته است
اگر در مذاکرات هستهای گذشته تمرکز اصلی بر سانتریفیوژها و سطح غنیسازی بود، در گفتوگوهای اخیر لبنان و حزبالله به یکی از مهمترین موضوعات تبدیل شدهاند.
بیتردید بدون رسیدگی به پرونده لبنان، پیشرفت در مذاکرات گستردهتر میان ایران و آمریکا دشوار خواهد بود.
دولت لبنان طرف رسمی مذاکرات با آمریکا و اسرائیل است، اما حزبالله هنوز بازیگر نظامی بسیار مهمی در صحنه لبنان باقی مانده است. به گفته برخی از کارشناسان، همین موضوع باعث میشود موفقیت هر توافقی به رفتار بازیگرانی وابسته باشد که الزاما امضاءکننده توافق نیستند.
آمریکا مجوز ۶۰ روزه فروش نفت ایران را صادر کرد
آمریکا در ادامه روند مذاکرات سوئیس، مجوز موقت ۶۰ روزهای برای فروش نفت خام، فرآوردههای نفتی و محصولات پتروشیمی ایران صادر کرد. این مجوز که تا ۲۱ اوت اعتبار دارد، بخشی از اجرای تفاهم موقت ایران و آمریکا برای ادامه گفتوگوها و رسیدن به توافق نهایی عنوان شده است.
بر اساس اعلام وزارت خزانهداری آمریکا، این مجوز خدمات مرتبط با فروش نفت ایران، از جمله حملونقل، بیمه، امور بانکی و پرداختهای دلاری را نیز در بر میگیرد. واشنگتن گفته است این اقدام در چارچوب پیشرفت گفتوگوهای سوئیس و در برابر تعهد ایران به عبور آزاد از تنگه هرمز و همکاری با بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی انجام شده است.
ونس: مذاکرات با ایران پایه خوبی برای توافق نهایی گذاشت
جیدی ونس، معاون رییسجمهور آمریکا، پس از پایان دور نخست مذاکرات سوئیس گفت گفتوگوها با ایران «پایه خوبی» برای رسیدن به توافق نهایی ایجاد کرده است. او گفت دو طرف بر سر نقشه راهی ۶۰ روزه برای ادامه مذاکرات و تبدیل تفاهم موقت به توافق پایدار گفتوگو کردهاند.
به گفته ونس، ایران پذیرفته است بازرسان هستهای دوباره وارد کشور شوند و سازوکارهایی برای مدیریت داراییهای مسدودشده و حفظ آتشبسها ایجاد شود. او همچنین گفت خط ارتباطیای برای کمک به عبور امن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز و سازوکاری برای پیگیری توقف درگیریها در لبنان در نظر گرفته شده است.
تذکر ترامپ و گزارشها از ترک محل توسط هیات ایرانی
فرآیند میانجیگری در سوئیس که از روز یکشنبه آغاز شد و تا اوایل روز دوشنبه ادامه یافت، لحظات پرتنشی را تجربه کرد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امورخارجه ایران در خصوص ساز و کار مذاکرات چهارجانبه سوئیس با حضور قطر و پاکستان گفت که «فکر میکنم تقریبا یک ساعت و نیم گفتوگو کردیم و برنامه این بود که یک استراحت کوتاه ۳۰ دقیقهای داشته باشیم. در همین زمان، اظهارنظرهای موهن و تهدیدآمیز رئیسجمهور آمریکا در رسانهها منتشر شد و همین باعث شد که ایران اعلام کند در چنین شرایطی تمایلی به ادامه نشست چهارجانبه ندارد. قطر و پاکستان تلاش زیادی کردند مذاکرات را ادامه دهند و ما تأکید کردیم که اگر قرار باشد ادامه یابد، بهصورت مستقیم یعنی در قالب چهارجانبه نخواهد بود.»
ونس در خصوص پیام آقای ترامپ، هرگونه ادعا مبنی بر اینکه تذکر رییس جمهوری آمریکا به رییسجمهوری ایران مذاکرات را برهم زده رد کرد و گفت: «آنچه به ایرانیها گفتیم این بود که وقتی وارد چیزی میشوید که نسل ما ممکن است آن را رجز خواندن و کری خواندن مینامد، نمیتوانید انتظار داشته باشید رئیسجمهور آمریکا پاسخ ندهد یا روایت را اصلاح نکند.»
رییس جمهوری آمریکا، در مصاحبه با فاکس نیوز گفته بود که «ایران باید فورا جلوی گروههای نیابتی خود در لبنان را بگیرد، وگرنه با حملهای شدیدتر از هفته گذشته روبرو میشود» او همچنین در واکنش به سخنان مسعود پزشکیان، رییس جمهوری ایران مبنی بر حق ایران برای غنی سازی گفت: «بهتر است مواظب حرفهایش باشد. بهتر است خود را اصلاح کند، وگرنه ما بقیه کشور را تصاحب خواهیم کرد.»
چهار اولویت در مذاکرات سوئیس از زبان ونس
در ادامه مذاکرات سوئیس میان آمریکا و ایران، جیدی ونس از آغاز شکلگیری «فونداسیون توافق نهایی» خبر داد و گفت چهار محور اصلی از جمله سازوکار مالی، هستهای و امنیتی در دستور کار قرار گرفته است؛ همزمان، بنیامین نتانیاهو با تاکید بر تداوم حضور نظامی اسرائیل در جنوب لبنان، بر ادامه فشارها تاکید کرد.
جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا روز دوشنبه ۲۲ ژوئن2026-یکم تیر ۱۴۰۵، اعلام کرد که گفتوگوهای چند ساعته او با مقامهای ارشد ایران در سوئیس «پایهای خوب برای یک توافق نهایی موفق» ایجاد کرده است.
وی پس از گفتوگوهای اولیه با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، و پیش از ترک سوئیس به خبرنگاران گفت: «توافق نهایی مثل یک خانه است. ما الان فقط فونداسیون را گذاشتهایم، هنوز خانه ساخته نشده، با این حال پایه خوبی برای رسیدن به نقطه خوبی برای مردم آمریکا ایجاد کردهایم.»
چهار اولویت اعلامی در مذاکرات از زبان ونس
معاون رییسجمهور آمریکا، همچنین اعلام کرد که در جریان مذاکرات فنی میان طرفها، چهار اولویت اصلی تعیین شده و انتظار میرود گفتوگوها در روزهای آینده ادامه پیدا کند.
او گفت نخستین اولویت ایجاد سازوکاری برای باز نگه داشتن تنگه هرمز و تضمین جریان آزاد انرژی بوده و تاکید کرد این مسیر در حال حاضر باز است و حجم قابل توجهی نفت و گاز از آن عبور میکند، همچنین سازوکاری برای هماهنگی و جلوگیری از تشدید تنشها در این منطقه ایجاد شده است.
اولویت دوم به ایجاد یک سازوکار مشابه برای کاهش تنش و مدیریت آتشبسهای منطقهای مربوط میشود تا در صورت بروز درگیری میان طرفها، ارتباط و هماهنگی برای جلوگیری از گسترش بحران برقرار باشد.
سومین اولویت به موافقت ایران با بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی مربوط است که او آن را یک گام مهم در مسیر بررسی و محدودسازی برنامه هستهای ایران توصیف کرد. به گفته او، این موضوع را میتوان یک «نقطه عطف مهم» برای ایالات متحده و جامعه بینالمللی دانست و آن را نخستین گام در مسیر «برچیدن دائمی» یا پایان کامل برنامه تسلیحات هستهای ایران توصیف کرد. وی تاکید کرد: «این دقیقا همان چیزی است که ما به دنبال آن بودیم.»
در نهایت، چهارمین اولویت ایجاد چارچوبی برای ادامه مذاکرات فنی میان تیمهای مختلف از جمله طرفهای آمریکایی، ایرانی و برخی کشورهای منطقه عنوان شد تا این گفتوگوها در روزها و هفتههای آینده در سطح فنی ادامه یابد و زمینه برای پیشبرد توافقهای بعدی فراهم شود.
او به خبرنگاران گفت: «میخواستیم یک ساختار برای این موضوع ایجاد کنیم تا نظارت سیاسی مناسبی وجود داشته باشد، اما واضح است که با وجود زیبایی سوئیس، نمیشد کل ۶۰ روز آینده را در اینجا بمانم.»
ونس: ایران پذیرفته است بازرسان آژانس را برای بازرسی دعوت کند
معاون رییسجمهور ایالات متحده، میگوید ایران پذیرفته است بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی را برای بازرسی دعوت کند.
جیدی ونس، روز دوشنبه اول تیرماه، قبل از ترک محل مذاکرات با ایران در بورگناشتوک سوئیس به خبرنگاران گفت: مذاکرات فنی با ایران برای دستیابی به توافق نهایی هفتهها طول خواهد کشید و ما مبنای بسیار خوبی را برای یک توافق نهایی موفق پایهریزی کردیم.
او با بیان اینکه ایران پذیرفته است بازرسان آژانس را به کشور دعوت کند، گفت این اتفاق احتمالا این هفته یا حتی امروز رخ خواهد داد.
ونس افزود این «یک دستاورد مهم برای مردم آمریکا و نخستین گام در جهت خلع سلاح هستهای دائمی یا پایان همیشگی برنامه تسلیحات هستهای در ایران است.»
آژانس بینالمللی انرژی اتمی برآورد میکند که ایران ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار داشته است، سطحی که به میزان مورد نیاز برای ساخت بمب نزدیک است.
ایران از زمان حمله آمریکا به تاسیسات هستهای فردو، نطنز و اصفهان در اول تیرماه ۱۴۰۴ در زمان جنگ ۱۲ روزه، مانع از دسترسی بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به این تاسیسات شده است و همکاریاش را با این نهاد زیر نظر سازمان ملل کاهش داده است.
مقامهای ایرانی پیشتر بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به ایران را رد کرده بودند.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، روز جمعه گفته بود: «بازرسی از تاسیساتی که دسترسی آژانس به آنها بهدلیل حملات نظامی متوقف گردید، منوط به روند مذاکرات و نتیجه آن خواهد بود.»
ونس گفت انتظار دارد گفتوگوها درباره بازگشت بازرسان به ایران بهزودی آغاز شود.
او گفت: «دستکم انتظار دارم این اتفاق همین هفته بیفتد، اما فکر میکنیم حتی برخی از این گفتوگوها با بازرسان… و با آژانس ممکن است همین امروز آغاز شود.»
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، روز یکشنبه در شبکه ایکس نوشت که در بورگناشتوک حضور دارد و با ایگناتسیو کاسیس، وزیر خارجه سوئیس، دیدار کرده است.
معاون رییسجمهور آمریکا در بخش دیگری از اظهاراتش تاکید کرد مذاکرات با ایران در سوئیس «پیشرفتهای بسیار خوبی» داشته است، و با اشاره به گفتوگوها در مورد آزادسازی داراییهای بلوکهشده تهران گفت ما خواهان ایجاد روندی شدهایم که اطمینان حاصل کنیم این داراییها به دست ایرانیها خواهد رسید، نه اینکه خرج تروریسم شود.
او اظهار داشت: «توافق نهایی مثل خود خانه است. ما پی آن را گذاشتهایم؛ هنوز خانه را نساختهایم، اما پایهای موفق بنا کردهایم تا به جایگاه خوبی برای مردم آمریکا برسیم.»
ونس تصریح کرد: «مهم است که همه ما درک کنیم چه کارهای زیادی انجام شده، اما واقعیت این است که هنوز کارهای زیادی باقی مانده است؛ در حالی که به پیشبرد گفتوگوهای هستهای و مذاکرات اقتصادی ادامه میدهیم، و همزمان تنگه هرمز را از مین پاکسازی میکنیم تا اطمینان حاصل شود جریان رفتوآمد دوباره از سر گرفته میشود.»
او گفت که آبراه راهبردی تنگه هرمز «باز است» و «میلیونها و میلیونها بشکه نفت خام و گاز طبیعی از آن عبور میکند… که پیشتر عبور نمیکردند.»
ترامپ: اگر ایران به توافق با واشینگتن پایبند نماند، هر کاری لازم باشد انجام میدهم
رییسجمهور آمریکا، روز دوشنبه 22 ژوئن-اول تیرماه، گفت: «اگر ایران به توافقش با واشینگتن پایبند نماند، هر کاری لازم باشد انجام خواهم داد.»
دونالد ترامپ که در کاخ سفید با خبرنگاران گفتوگو میکرد، افزود: «اگر ایران به توافقش عمل نکند یا رفتارش مناسب نباشد، کاری را که لازم بدانم انجام میدهم».
او توضیح بیشتری در این زمینه نداد.
ترامپ، تاکید کرد: «تا وقتی به ما احترام بگذارند، اوضاع خوب پیش میرود. اگر احترام نگذارند، اوضاع خوب نخواهد بود.»
ترامپ در مورد آزادسازی داراییهای ایران گفت: «پولی که آزاد میشود قرار است برای خرید مواد غذایی استفاده شود… آن هم صرفا از طریق ایالات متحده و از کشاورزان ما.»
او افزود: ذرت، سویا و دیگر محصولات کشاورزی در چارچوب تازهترین پیشرفتهای دولت با ایران از کشاورزان آمریکایی خریداری خواهد شد.
رییسجمهور ایالات متحده می گوید: «کشاورزان ما خیلی خوشحالاند… تماسهای زیادی داشتهام. آنها از این موضوع بسیار راضی بودند.»
لحظاتی پس از این اظهارنظر، عبدالناصر همتی رییس کل بانک مرکزی ایران، در واکنش گفت که «براساس یادداشتهای امضا شده هیچ الزامی برای خرید نهادههای کشاورزی از آمریکا نداریم.»
او افزود: البته اگر نرخ و کیفیت نهادههای آمریکایی در مقایسه با سایر کشورها مناسبتر باشد، مانعی برای خرید از آن کشور نداریم و اصولا طی سالهای اخیر خریدهای جهاد کشاورزی از طریق شرکتهای بزرگ امریکایی و اروپایی بوده است.
ترامپ: سلاح هستهای میتواند رکود ایجاد کند
خبرنگاری از رییسجمهور آمریکا پرسید: آیا حاضرید خطر یک فاجعه اقتصادی را بپذیرید و دوباره به ایران حمله کنید؟
ترامپ در پاسخ گفت: یک سلاح هستهای از رکود اقتصادی مهمتر است. رکود چیز خیلی بدی است، اما سلاح هستهای خیلی سریعتر میتواند رکود ایجاد کند.
خبرنگار در ادامه گفت: ایران به تفاهمنامه پایبند نمیماند…
ترامپ اظهار داشت: من نگفتم قطعا باعث رکود میشود، گفتم ممکن است باعث رکود شود. گفتم نمیخواهم مثل هربرت هوور باشم.
خبرنگار دوباره پرسید: آیا این به ایران اهرم فشار میدهد؟
رییسجمهور آمریکا در واکنش گفت: اوه، شما خیلی… کل کشورشان از بین رفته است. وقتی چنین سئوالی میپرسید، بسیار احمقانه است.
او در بخش دیگری از اظهاراتش تأکید کرد: تنگه هرمز کاملا باز است. ما دو چیز میخواهیم: یک تنگه باز، و کشوری که هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت.
خبرنگار دیگری گفت: وزارت خزانهداری امروز تحریمهای نفتی ایران را لغو کرده است.
ترامپ در پاسخ گفت: خب، باید دقیقا بررسی کنم وضعیت چیست. تمام آن پول قرار است از طریق خرید مواد غذایی برگردد. آنها ۹۱ میلیون نفر جمعیت دارند که نمیتوانند خوراکشان را تامین کنند.
خبرنگار ادامه داد: مطمئن هستید که ایرانیها از درآمد فروش نفت برای بازسازی ارتششان استفاده نمیکنند؟
رییسجمهور آمریکا گفت: قرار نیست چنین کاری بکنند.
او بار دیگر از برخی کشورها به خاطر عدم مشارکت در جنگ ایران انتقاد کرد و گفت: ایتالیا خیلی بد بود، و سایر کشورها؛ آلمان خیلی بد بود.
ترامپ: ایران با انجام بازرسیهای گسترده تسلیحاتی موافقت میکند
رییسجمهور آمریکا روز دوشنبه اول تیرماه در پیامی تازه بر لزوم «صداقت هستهای» ایران تاکید کرد.
دونالد ترامپ در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت: ««همه کاملا آگاه هستند که ایران برای تضمین صداقت هستهای در بلندمدت، با انجام بازرسیهای گسترده تسلیحاتی موافقت خواهد کرد.»
در پی جنگ ۴۰ روزه با ایران و آغاز آتشبس میان دو کشور، ترامپ بارها بر شرط عدم دستیابی ایران به سلاح اتمی تاکید کرد و حتی چند بار آن را بیش از ۹۹ درصد خواستههای خود از تهران توصیف کرد.
جمهوری اسلامی هم در پی مذاکرات با ایالات متحده تفاهمنامهای را امضاء کرد که در آن آمده است هرگز بهدنبال سلاح اتمی نخواهد رفت.
در همین زمینه جیدی ونس، معاون رییسجمهور آمریکا، روز دوشنبه خبر داد که ایران پذیرفته است بازرسان آژانس را به کشور دعوت کند و گفت این اتفاق احتمالا این هفته یا حتی امروز رخ خواهد داد.
آزادسازی داراییهای ایران به شرط خرید از آمریکا
ونس گفت که ایالات متحده به دنبال ایجاد سازوکاری است تا اطمینان حاصل شود هرگونه دارایی مسدودشدهای که از ایران آزاد میشود، به جای تأمین مالی تروریسم، «به نفع» مردم ایران استفاده شود؛ به این صورت که این منابع صرف خریدهای آمریکایی شود.
او در نشست خبری خود توضیح داد که جرد کوشنر، از مشاوران ارشد دونالد ترامپ، با قطر روی پیشنهادی کار کرده است که بر اساس آن «اگر هرگونه دارایی مسدودشده ایران آزاد شود»، آمریکا و قطر هر دو بر روند استفاده از آن نظارت و تایید خواهند داشت و این پول صرف خرید «سویا، ذرت و گندم آمریکایی» برای «منفعت مردم ایران» خواهد شد.
او افزود که این ابتکار میتواند هم برای واشنگتن و هم برای تهران بهطور متقابل سودمند باشد، چون «اگر فرض بگیریم که داراییهای ایران آزاد شوند، این منابع صرف ثروتمندتر کردن کشاورزان آمریکایی و تامین غذای مردم ایران خواهند شد.»
او این توافق را «یک معامله خیلی خوب به سبک ترامپ» توصیف کرد و گفت این طرح هم برای مردم آمریکا و هم برای مردم ایران مفید است و به تقویت ساختار امنیتی منطقه کمک میکند؛ ساختاری که به گفته او آمریکا در حال ایجاد و حفظ آن است.
او همچنین با رد نگرانیهای عمومی درباره آزادسازی داراییهای ایران، گفت این برداشتها ناشی از «گزارشدهی نادرست» بوده است.
وزارت خزانهداری آمریکا برای فروش نفت ایران مجوز دو ماهه صادر کرد
وزارت خزانهداری ایالات متحده روز دوشنبه اول تیرماه خبر داد که مجوز فروش نفت ایران را بر اساس تفاهمنامه اسلامآباد صادر کرده است.
این مجوز کلی برای تولید و فروش نفت خام و فرواوردههای نفتی توسط ایران از تاریخ ۳۱ خرداد به مدت دو ماه اعتبار دارد.
دولت ترامپ بر اساس تفاهمنامهای که هفته گذشته با ایران امضا کرد پذیرفت که فروش و صادرات نفت خام و فراوردهها و مشتقات نفتی ایران را از تحریمها معاف کند.
به این ترتیب ایران دستکم در این دو ماه فرصت پیدا میکند نفت خود را فروخته و درآمد حاصل از آن را دریافت کند.
این مجوز، صادرات نفت ایران به ایالات متحده را هم شامل میشود. تنها دو کشور کره شمالی و کوبا از این مجوز بهرهمند نمیشوند.
ساعتی پیشتر عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در پیامی اعلام کرده بود که ایران موفق به دریافت مجوزهای لازم برای صادرات نفت و محصولات پتروشیمی، آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده و یک برنامه بازسازی و توسعه برای ایران آغاز شده است.
در پی انتشار بیانیه مشترک میانجیهای مذاکرات و پیام عراقچی، بهای نفت استاندارد برنتِ دریای شمال بیش از یک دلار کاهش یافت و به ۷۹ دلار و ۴۴ سنت در هر بشکه رسید.
پاکستان از تشکیل «کمیته عالی اجرای تفاهم» تهران و واشینگتن خبر داد
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، دوشنبه یکم تیر اعلام کرد نخستین نشست کمیته عالی میان ایران و آمریکا در سوئیس با موفقیت به پایان رسید.
شریف در پستی در شبکه اجتماعی «ایکس» تاکید کرد که گفتوگوها در فضایی مثبت و سازنده برگزار شده و به پیشرفت امیدوارکنندهای انجامیده است؛ از جمله توافق بر سر یک نقشه راه برای دستیابی به توافق نهایی ظرف 60 روز، تشکیل یک کمیته عالیرتبه برای نظارت سیاسی، و آغاز دور جدیدی از گفتوگوهای فنی.
او همچنین از رهبری ایالات متحده و ایران به دلیل پایبندی مستمر به گفتوگوی سازنده قدردانی و از همه کشورهای دوست و برادر برای حمایت ارزشمندشان در پیشبرد این روند تاریخی، تشکر کرد.
شریف از دولت سوئیس نیز بهخاطر تسهیل و میزبانی این مذاکرات و از قطر به دلیل نقش حمایتی تعیینکننده در فراهم کردن شرایط آغاز این گفتوگوها قدردانی کرد.
او بهطور ویژه از عاصم منیر، رئیس ستاد ارتش پاکستان، یاد کرد و گفت تلاشهای مستمر او نقش مهمی در موفقیت این مذاکرات داشته و بدون این تلاشها هیچ پیشرفتی حاصل نمیشد.
شریف همچنین از اسحاق دار، معاون نخستوزیر پاکستان، به دلیل تلاشهای دیپلماتیک و همکاری تیم وزارت خارجه قدردانی کرد و از محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان نیز به دلیل نقش مؤثر در موفقیت این روند تشکر نمود.
شهباز شریف در پایان تاکید کرد پاکستان، همچنان به ایفای نقش بیطرفانه و صادقانه خود در تقویت گفتوگو و دیپلماسی برای رسیدن به یک راهحل صلحآمیز و پایدار ادامه خواهد داد.
قالیباف: در مذاکرات، لبنان را رها نخواهیم کرد
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیات مذاکرهکننده ایران، روز دوشنبه در بازگشت از سوئیس تاکید کرد که تهران، لبنان را رها نخواهد کرد. ایران از زمان برقراری آتشبس در ابتدای اردیبهشتماه همواره تاکید کرده که هر گونه آتشبس و پایان جنگ باید شامل لبنان هم شود. پافشاری جمهوری اسلامی بر حمایت از نیروی نیابتی خود در لبنان یعنی حزبالله تا آن حد بوده که بهدلیل حملات اسرائیل به این کشور چند بار مذاکرات را عقب انداخته یا به حال تعلیق درآورده است.
این پافشاری سرانجام نتیجه داد و آتشبس در لبنان در تفاهمنامه اسلامآباد هم گنجانده شد و دولت ترامپ در آمریکا فعلا توانسته است اسرائیل را از ادامه حملات شدید خود بازدارد، گرچه اسرائیل گفته است که از خاک لبنان عقبنشینی نخواهد کرد.
قالیباف روز دوشنبه، در پاسخ به پرسشی درباره لبنان گفت: «آتش قطع شده، بخش عمدهای از مردم هم برگشتند، انشالله با تصمیمی که آنجا(در سوئیس) گرفته شد، مطمئنیم که انشالله انشالله با اقتدار این کار را پیش میبریم و آن تمامیت ارضی لبنان را و حاکمیت ملی لبنان را بر تمامیت سرزمین خودش انشالله در این گفتوگوها به نتیجه نهاییاش خواهیم رساند و تا به نتیجه نرسد رهایش نخواهیم کرد.»
میانجیهای مذاکرات ایران و آمریکا روز دوشنبه اعلام کردند که در سوئیس یک «هسته رفع تنش» میان طرفهای مذاکره و مقامهای لبنانی تشکیل شده که هدف آن جلوگیری از شعلهور شدن دوباره درگیریها در لبنان است.
….. و…
نتیجهگیری
در روز چهلم جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران، آتش بس دو هفتهای از بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ برقرار شد. سهشنبه شب اول اردیبهشت، ترامپ به صورت یک طرفه از تمدید آتشبس با ایران خبر داد و روز سوم خرداد، آمریکا مدعی شد که به توافق با ایران نزدیک شدهایم. یکشنبه ۱۷ خرداد، در روز شصت و یکم آتشبس، ایران در پاسخ به حملات اسرائیل به ضاحیه جنوبی بیروت، حملاتی را به اسرائیل انجام داد. بامداد دوشنبه، ۱۸ خرداد، اسرائیل به نقاطی در ایران حمله کرد. پس از یک روز درگیری نظامی، دو طرف پایان حملات را اعلام کردند. روز جمعه ۲۲ خرداد دو طرف از نزدیک شدن به توافق خبر دادند. بامداد ۲۵ خرداد، ایران و آمریکا از توافق برای پایان جنگ گفتند. روز ۲۸ خرداد، مسعود پزشکیان رییسجمهور ایران و دونالد ترامپ رییسجمهور آمریکا در فاصله زمانی کوتاهی متن یادداشت تفاهم اسلامآباد را بهصورت دیجیتال و غیرحضوری امضا کردند.
اکنون پس از پایان دور نخست مذاکرات سیاسی ایران و آمریکا در بورگناشتوک، گفتوگوهای فنی در سوئیس ادامه خواهد یافت. میانجیهای قطری و پاکستانی اعلام کردهاند دو طرف بر سر ادامه فوری مذاکرات کارشناسی و حرکت در چارچوب نقشه راه ۶۰ روزه توافق کردهاند.
محور این گفتوگوهای فنی، اجرای جزئیات تفاهم موقت است؛ از جمله نحوه بازگشت بازرسان آژانس، سازوکار استفاده از داراییهای آزادشده، تضمین عبور کشتیها از تنگه هرمز و پیگیری توقف درگیریها در لبنان. این مرحله قرار است مشخص کند توافق سیاسی اعلامشده تا چه اندازه قابلیت اجرا در میدان و اقتصاد را دارد.
جمهوری اسلامی ایران در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری به دنبال کاهش فشار اقتصادی و جلوگیری از ورود به یک رویارویی پرهزینهتر است. جمهوری اسلامی، ممکن است در حوزه هستهای امتیازهایی مانند محدود کردن سطح غنیسازی، پذیرش نظارتهای گستردهتر و همکاری در راستیآزمایی ارائه دهد، اما حاضر نیست از خطوط قرمز راهبردی خود عبور کند. یعنی ممکن است جمهوری اسلامی درباره میزان غنیسازی مذاکره کند، اما درباره اصل غنیسازی نه.
برنامه موشکی، توان پهپادی و حفظ حداقلی از نفوذ منطقهای همچنان بخشی از دکترین بازدارندگی جمهوری اسلامی محسوب میشود.
در واقع مطلوب برای جمهوری اسلامی ایران، توافقی است که فشار اقتصادی را کاهش دهد، بدون آنکه ابزارهای بازدارندگی نظام را از بین ببرد.
پس از تضعیف حماس در غزه، سقوط حکومت اسد در سوریه و آسیب دیدن بخشی از شبکههای منطقهای جمهوری اسلامی ایران، حزبالله همچنان مهمترین متحد منطقهای جمهوری اسلامی به شمار میرود. بهعبارت دیگر، حزبالله تنها یک متحد سیاسی یا نظامی نیست، بلکه بخشی از سازوکار بازدارندگی ایران در برابر اسرائیل است.
اما از نگاه اسرائیل، باقی ماندن توان نظامی حزبالله به معنای باقی ماندن تهدید علیه مرزهای شمالی این کشور است. همین تضادهای منافع طرفین، باعث شده لبنان از یک پرونده فرعی به یکی از مهمترین گرههای مذاکرات تبدیل شود.
واقعیت غیرقابل انکار، این است که ترامپ و نتانیاهو به هدفشان که برانداختن جمهوری اسلامی ایران، و تسلط بر ایران و نفت این کشور بود سناریویی که پیشتر در یوگسلاوی سابق، لیبی، عراق، افغانستان و…، پیاده کرده بودند، نرسیدند؛ در دستیابی کامل به هدفهای مرحلهایشان، از جمله از میان بردن این یا آن امکان دفاعی ایران نیز به همین شکل ناکام ماندند. قدرت جنگی عظیمی که آمریکا در منطقه مستقر کرده بود، نتوانست تنگه هرمز را باز کند و یا کشورهای منطقه و اروپا را با خود همراه سازد. حتی در محاصره دریایی کامل ایران هم چندان موفق نبود. و دیگر اینکه سرمایهگذاری آمریکا و اسرائیل بر روی جریان سلطنتطلب و رضا پهلوی و سایر نیروهای راست جنگطلب، اتلاف وقت بود و سرمایهگذاریشان برای شخص رضا پهلوی و طرفدارانش یک رسوایی بزرگ تاریخی به بار آورد.
جمهوری اسلامی در امر بقا موفق شد. رهبر کل و جمعی از مدیران میانی خود را از دست داد، اما نظام بدون وقفهای جدی به امر حاکمیت خود با تشدید سانسور و سرکوب اعدام و فقر و فلاکت اقتصادی بر اکثریت مردم ایران، ادامه داد.
در چنین وضعیتی، قیمت نان در استان تهران و سایر استانها رسما افزایش یافت؛ تازهترین حلقه از موج گرانی نان که پیشتر در چند استان دیگر آغاز شده بود و اکنون پایتخت را نیز دربر گرفته است.
محمدجواد کرمی، رییس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، اعلام کرد قیمت نان لواش در تهران به دو هزار و ۷۰۰ تومان، بربری به ۱۰ هزار تومان و سنگک به ۱۵ هزار و ۵۰۰ تومان رسیده است.
خبرآنلاین نوشته است قیمت نان لواش ۱۰۰ درصد افزایش یافته و نرخهای تازه از سهشنبه، دوم تیر، روی دستگاههای نانواییها اعمال شده است. پیش از تهران، گزارشها از افزایش قیمت نان در استانهای دیگر خبر داده بودند.
نان برای بسیاری از خانوارهای کمدرآمد آخرین کالای ارزان و ثابت سفره است. گزارشهای پیشین نیز نشان دادهاند کاهش مصرف کالری و حذف گوشت، لبنیات و میوه از سبد بسیاری از خانوارها، نان را به تکیهگاه اصلی امنیت غذایی تبدیل کرده است.
در چنین وضعی، گرانی نان فقط افزایش قیمت یک کالا نیست؛ میتواند فقر غذایی را به سوءتغذیه پنهان تبدیل کند.
تجربیات جهانی جایی برای خوشبینی نسبت به دخالت خارجی نمیگذارند. مردم آنگاه به آزادی دست مییابند که خود از پس استبداد حاکم، بدون دخالت خارجی، خودشان جامعهشان را مدیریت کنند.
در این مقطع، بهترین حالت ممکن، سازماندهی جنبشهای اجتماعی هدفمند و بدون احساسات مقطعی و به کار بستن نقاط مثبت و منفی تجارب گذشته است. سازماندهی و مقاومت و مبارزه مدنی، امکان آن را مییابد که گستردهتر شود و استوارتر گردد. دشمن امید و آسودگی و راه رهایی از حاکمیت استبداد و استثمار و سرکوب، هر نیرو و اقدامی است که تنش بیافریند و وضعیت را دوباره به حالت جنگی درآورد.
نهایتا، آنچه اکنون دیده میشود بیشتر یک مرحله مدیریت بحران و کاهش تنش است تا یک صلح پایدار و نهایی. وضعیت فعلی مدیریت بحران است نه حل بحران!
آنچه فعلا شکل گرفته، بیشتر تلاشی برای کنترل آتش جنگ، ایجاد کانالهای ارتباطی و خریدن زمان برای تصمیمهای دشوارتر در آینده است؛ تصمیمهایی که مشخص خواهد کرد آیا نقشه راه ۶۰ روزه میتواند به توافقی تاریخی منجر شود یا تنها یک وقفه موقت در یکی از پیچیدهترین بحرانهای خاورمیانه خواهد بود.
سهشنبه دوم تیر 1404-بیست و سوم ژوئن 2026